Veelgestelde vragen

Het overbrengen van gezond weefsel en organen van een overleden patiënt op of in het lichaam van een andere patiënt. Weefsels die geschikt zijn voor donatie, zijn huid, botweefsel, hoornvliezen, hartkleppen en bloedvaten. Geschikte organen zijn hart, nieren, lever, longen, alvleesklier en dunne darm.

Bijna iedereen is geschikt om donor te zijn. Zowel jonge en oude mensen kunnen een ander nieuw leven geven of de kwaliteit van het leven van iemand anders verbeteren. Of iemand uiteindelijk geschikt is als donor, hangt af van het moment, de oorzaak en de plaats van het overlijden.

Weefseldonatie is in veel gevallen mogelijk. Of iemand thuis, in een verzorgingshuis, verpleeghuis of ziekenhuis overlijdt, heeft geen invloed. Orgaandonatie is alleen mogelijk als de donor op de intensive care afdeling is overleden en als de hersendoodprocedure is doorlopen. De hersendode donor krijgt kunstmatige beademing zodat de bloedcirculatie in tact blijft. Dit is nodig om de te doneren organen in goede conditie te houden.

Donatieformulier
Bij elk overlijden in het Westfriesgasthuis moet de arts een donatieformulier invullen. Dit helpt de arts te bepalen of de overledene een potentiële donor is.

De grootste groep orgaandonoren bestaat uit mensen die zijn overleden als gevolg van een spontane intracerebrale (hersen)bloeding (45%), een (geïsoleerd) schedelhersenletsel (30%) en een primaire hersentumor (5%).

Leeftijdcriteria voor het doneren van organen en weefsels

* indien ook orgaandonor dan is donatie van hartkleppen tot 66 jaar mogelijk

** jonger dan 1 jaar is mogelijk op verzoek van de ouders en in overleg met het orgaancentrum van de Nederlandse Transplantatie Stichting

Ja, iemand die hersendood is, is ook daadwerkelijk en definitief overleden. Een mens is hersendood als alle hersenfuncties voor altijd zijn uitgevallen en de hersenen en de hersenstam geen prikkels meer kunnen produceren en ontvangen. Dit is onomkeerbaar.

Voor nabestaanden is het niet altijd eenvoudig te bevatten dat hun dierbare is overleden door alle apparatuur (beademing, monitoring) die volop functioneert.

De donor moet kunstmatig beademd blijven na het vaststellen van de hersendood. Deze beademing is nodig om de circulatie op gang te houden, maar dit kan niet onbeperkt.

Bij een hersendode patiënt is altijd sprake van een snelle achteruitgang van de bloeddruk en circulatie. Vandaar de tijdsdruk.

Daarnaast moeten de vitale organen na de uitname bij de donor in vaak zeer korte tijd worden getransplanteerd in het lichaam van de ontvangende patiënt. Anders loopt de kwaliteit van het orgaan zodanig terug dat deze niet meer geschikt is voor transplantatie.

Enige vertraging in de hele procedure ontstaat doordat, voor het uitnemen van de organen, de ontvangers bekend moeten zijn en informatie moeten krijgen over hun naderende transplantatie.

Een orgaandonatie procedure duurt in totaal tussen de 6 en 15 uur. Voor de nabestaanden is alles vaak moeilijk te verwerken. Helemaal omdat zij meestal niet voorbereid zijn op de vraag of er gedoneerd mag worden. Van de betrokken verpleegkundigen en artsen vergt het moed, medeleven en tact om, op dat moeilijke moment, de familie toch aan te spreken.

Bij weefseldonatie is er veel minder tijdsdruk, de weefsels kunnen tot 24 uur na het overlijden (mits lichaam gekoeld in het mortuarium), worden uitgenomen.

Het hersendood protocol is de wettelijke norm voor orgaandonatie. Voor donatie van bijna alle vitale organen is het noodzakelijk dat de overleden persoon kunstmatig beademd blijft om er voor te zorgen dat de circulatie intact blijft.

Nieren, lever en longen kunnen echter ook worden gedoneerd wanneer sprake is van een circulatiestilstand. Dit is mogelijk bij patiënten die een aandoening hebben waarbij een medisch zinloze behandeling wordt gestaakt. Zij voldoen niet aan de criteria voor hersendood. Ze kunnen echter wel in aanmerking komen voor een non-heart beating orgaandonatieprocedure als de verwachting is dat zij overlijden kort na het stoppen van de medisch zinloze behandeling.

Kort na het overlijden (door de circulatiestilstand) wordt de patiënt naar de operatiekamers vervoerd voor de uitname. Meer informatie vindt u op www.transplantatiestichting.nl  

Donatie is uitsluitend mogelijk met toestemming van de potentiële donor of diens familie. Artsen zijn verplicht na het overlijden van een potentiële donor het donorregister te raadplegen. In dit donorregister kan iedereen vanaf 12 jaar laten vastleggen wat de wens is voor orgaan en weefseldonatie. Helaas heeft 55% van de bevolking zich niet laten registreren.

In het register staan de volgende opties geregistreerd:

• Toestemming 
• Geen toestemming 
• Beslissing bij nabestaande 
• Een specifiek persoon beslist

Iedere Nederlander krijgt in het jaar waarop hij/zij achttien wordt een registratieformulier. Uw registratie is op ieder gewenst moment te veranderen. Wilt u zich laten registreren en heeft u een formulier nodig? Dan kunt u mailen naar e.lassing@westfriesgasthuis.nl of surfen naar www.donorvoorlichting.nl

Het komt helaas nog heel vaak voor dat de overledene niet in het donorregister staat vermeld. In dat geval zal de familie een beslissing moeten nemen. De nabestaanden krijgen maar betrekkelijk weinig tijd om over donatie na te denken. Dit is een hele moeilijke opgave. Nabestaanden hebben op dat moment al zo veel aan hun hoofd.

De verpleegkundige en arts hebben de zware taak de familie te begeleiden en bij te staan. Het is van levensbelang dat zij de donatievraag stellen.

De wachtlijsten voor een transplantatie zijn enorm.

Actuele donatiecijfers vindt u op www.transplantatiestichting.nl en www.nierstichting.nl

De donatiefunctionaris zorgt ervoor dat iedereen in het ziekenhuis alert is op het belang van orgaan- en weefseldonatie. Gever en ontvanger blijven naar elkaar toe anoniem.

Orgaandonatie
Zodra er toestemming voor orgaandonatie is verleend, wordt de transplantatiecoördinator ingeschakeld. De begeleiding van de nabestaanden tijdens en na de donatieprocedure is een essentiële taak van de transplantatiecoördinator samen met de verpleegkundigen en artsen van het Westfriesgasthuis. De nabestaanden ontvangen een brief waarin staat hoe de transplantatie is verlopen. Na vier tot zes weken kunnen nabestaanden, als dat gewenst is, een huisbezoek krijgen. Tijdens dit bezoek wordt alles nog eens uitgelegd en worden vragen beantwoord. Veel nabestaanden maken hier gebruik van.

Weefseldonatie
Bij weefseldonatie begeleiden en informeren de arts en verpleegkundigen van de afdeling de nabestaanden . Na enkele weken krijgen de nabestaanden, als zij dit wensen, van de donatiefunctionaris een brief over het resultaat van de weefseldonatie. Ook kunnen zij telefonisch informatie van de donatiefunctionaris krijgen over de uitgevoerde procedure.

De orgaanprocedure start zodra toestemming is verkregen.

• De transplantatiecoördinator uit het AMC wordt gebeld met het verzoek zo spoedig mogelijk naar het Westfriesgasthuis te komen.
• De transplantatiecoördinator zorgt voor aanmelding bij orgaancentrum Eurotransplant. Er zijn veel gegevens nodig zoals lengte, gewicht en labgegevens. Ook gaat de coördinator nogmaals na of de diagnostiek naar hersendood op de juiste manier heeft plaatsgevonden en is vastgelegd op het hersendoodformulier.
• Wanneer aan alle eisen is voldaan, kan de uitnameprocedure na enkele uren plaatsvinden in de operatiekamer van het Westfriesgasthuis.
• De uren voorafgaand aan de uitname zijn voor IC-personeel vaak belastend. Het is lastig de donor stabiel te houden. Een gespecialiseerd chirurgisch team voert de operatie uit. Deze operatie kan tussen de 2 en 7 uur duren.
• Tijdens de eerste fase van de operatie blijft de circulatie intact en daarom is het noodzakelijk dat een anesthesist ondersteuning verleent. Na enige tijd gaan we over op orgaanperfusie met gekoelde perfusievloeistof. Op dat moment wordt de beademing gestopt en treedt de circulatiestilstand op.
• In de tweede fase van de operatie worden de organen in een bepaalde vaste volgorde uitgenomen en (steriel) verpakt.
• Vervolgens sluiten we de operatiewond netjes en zorgvuldig.
• Uitname van weefsels (met uitzondering van bot- en peesweefsel) gebeurt bijna altijd in het mortuarium. Ook hiervoor komt een speciaal team van mensen in het ziekenhuis.

Bij beide vormen van donatie is het belangrijk om het volgende te weten:

• De overledene kan op de gebruikelijke manier worden begraven of gecremeerd. 
• Wanneer de overledene is opgebaard, is van de donatieprocedure niets meer te zien. 
• Indien gewenst kan de overledene ook thuis opgebaard worden.
  

De stichting Eurotansplant is verantwoordelijk voor het toewijzen van donororganen aan patiënten die op de wachtlijst staan. Als het om een weefseldonor gaat, wordt de Stichting BIS (Bio Implant Services) ingeschakeld.

Deze orgaan- en weefselcentra zijn door de minister aangewezen en hebben geen commerciële belangen.

Na veel discussie heeft de Nederlandse overheid in 1998 besloten tot de Wet op de orgaandonatie waarin, in tegenstelling tot veel andere Europese landen, alleen mensen donor zijn die dat van tevoren zelf hebben aangegeven. Hebben zij geen keuze gemaakt, dan moeten de nabestaanden hierover beslissen.

De eigen wens vastleggen werd mogelijk door registratie in het Donorregister. Het aantal geregistreerden blijft echter achter bij wat ervan verwacht werd. Het blijft belangrijk om met elkaar te blijven praten over wat ieders laatste wens is. Als nabestaanden plotseling geconfronteerd worden met de donatievraag en er is van de overledene geen registratie bekend, is het maken van een juist besluit erg moeilijk.